Basiskennis Nederlands Erfrecht

BASISKENNIS NEDERLANDS ERFRECHT

Wij hebben weleens de vraag gekregen of juridische kennis vereist is om te starten met nalatenschappencampagnes. Het antwoord is een open deur: Ja, een beetje basiskennis kan geen kwaad. Het is toch wel prettig om eventuele vragen voortkomend uit de campagne te kunnen beantwoorden of om vanuit een bepaalde gedachtegang je campagne op te zetten. Wil je bijvoorbeeld de mogelijkheid bieden om als executeur op te treden of wil je dit niet? Naar aanleiding van de vraag hebben wij een aantal basiszaken op een rij gezet. 

Codicil vs. Testament
We beginnen bij het begin. In welk document wordt nu eigenlijk wat vastgelegd? In Nederland kennen we twee rechtsgeldige documenten, een codicil en een testament. Dit zijn niet dezelfde documenten en sommige zaken kun je wel in een testament vastleggen maar niet in een codicil. 

Codicil
Een codicil is een handgeschreven, gedagtekende en ondertekend document met daarin het goed dat u wilt legateren. Deze goederen kunnen enkel onderdeel zijn van de inboedel zoals kleding, meubelstukken en juwelen. Kunstvoorwerpen en/of schilderijen, geld en onroerend goed mogen niet in een codicil vergeven worden. Voor het opstellen van een codicil is geen notaris nodig. 

Testament
In tegenstelling tot een codicil is er voor het opmaken van een testament een notaris nodig. Een testament biedt de mogelijkheid om alles precies te regelen zoals iemand dat wenst. Van de uitvaart tot verdeling van de inboedel. Het maken van een testament zorgt er ook voor dat er kan worden nagelaten aan het zelfgekozen doel of persoon.

Executeur
Een executeur wikkelt de nalatenschap, zoals dat is bepaald in het testament, in zijn geheel af. Denk hierbij aan administratieve, organisatorische en financiële zaken. Is er geen executeur benoemd in het testament dan zijn de erfgenamen hier gezamenlijk voor verantwoordelijk. In principe kan iedereen executeur zijn, van de buren of een verre kennis tot aan een familielid, de notaris of goede doelen organisaties. Er zijn drie typen executeurs:

1. Éen-sterren executeur
   Dit type executeur wordt ook wel een uitvaartexecuteur genoemd. De naam zegt het al, dit type executeur is alleen verantwoordelijk voor het regelen van de uitvaart.
2. Twee-sterren executeur
   Een andere naam voor dit type executeur is de beheersexecuteur. Deze executeur mag de nalatenschap beheren. Dit betekent dat de executeur rekeningen mag betalen, abonnementen kan stopzetten en de belastingaangiften namens de erfgenamen mag indienen.
3. Drie-sterren executeur
   Het laatste type executeur is de executeur afwikkelingsbewindvoerder.  Dit type executeur mag zelfstandig, zonder dat er vooraf toestemming nodig is van de erfgenamen, de nalatenschap afwikkelen. Dit type executeur wordt vaak benoemd als er onenigheid dreigt tussen de erfgenamen of als er erfgenamen in het buitenland wonen.
    

Wettelijk erfrecht
Nalaten begint dus bij het testament. In het testament wordt bepaald aan wie er wordt nagelaten. Een testament is echter geen verplicht document, het hoeft niet gemaakt te worden. Maar als er geen testament is, wie erft dan de nalatenschap? Het wettelijk erfrecht bepaalt dat alleen familieleden en de echtgenoot erven als er géén testament is gemaakt. Er zijn 4 groepen mensen die zonder testament kunnen erven:

1. De echtgenoot, de kinderen en hun afstammelingen;
2. Ouders, broers en zusters en hun afstammelingen;
3. Grootouders;
4. Overige familie.

Zijn de echtgenoot en/of kinderen in leven? Dan erven zij en niemand uit de daaropvolgende groepen. Is er echter niemand meer in leven uit groep 1? Dan wordt er gekeken of er uit groep 2 nog erfgenamen in leven zijn.

Langstlevende partner
In het huidige erfrecht wordt de positie van de langstlevende partner beschermd. Als de echtgenoot overlijdt en er is geen testament opgemaakt dan erft de achtergebleven partner de gehele nalatenschap. Eventuele kinderen kunnen hun erfdeel pas opeisen bij het overlijden of faillissement van de langstlevende partner.
 

(Mede-) erfgenaam of legataris?
Als blijkt dat jouw goede doel in het testament vermeld wordt is de volgende vraag op welke manier het goede doel in het testament vermeld staat. Is jouw goede doel de enige erfgenaam, is het goede doel als mede-erfgenaam benoemd of juist met een vast bedrag ofwel benoemd als legataris? Wat is precies het verschil?

Erfgenaam
Via een erfstelling kan één persoon of organisatie tot de erfgenaam van het testament worden benoemd. Deze persoon ontvangt dan de gehele nalatenschap. 

Mede-erfgenaam
Als er meerdere personen tot erfgenaam worden benoemd dan zijn dit mede-erfgenamen. De nalatenschap wordt verdeeld onder meerdere personen of organisaties. Een (mede-)erfgenaam is een persoon die door de overledene benoemd is in het testament als (een van de) ontvanger(s) van de nalatenschap.

Legataris
Een legaat is een vast geldbedrag of een vast omschreven voorwerp. Denk hierbij aan een sieraad, een meubelstuk of € 500,-. De persoon of organisatie die het legaat ontvangt, wordt de legataris genoemd. Uit de gehele nalatenschap worden eerst de legaten uitbetaald of verdeeld. Het geheel dat overblijft wordt toegekend aan de erfgenaam of erfgenamen. 

Erfbelasting en vrijstellingen
Goede doelen organisaties zijn over het algemeen aangemerkt door de Belastingdienst als ANBI, Algemeen Nut Beogende Instelling. Zij hoeven geen erfbelasting te betalen over de verkregen nalatenschap. De nalatenschap is het geheel aan goederen inclusief schulden dat de overledene achterlaat. Particulieren betalen echter wél erfbelasting over een verkregen nalatenschap. Hoeveel dit precies is hangt af van de relatie tot de overledene en van de hoogte van de vrijstelling.

Aanvaarding van de nalatenschap
Een nalatenschap is een mooie manier om iets na te laten aan familie, vrienden of goede doelen organisaties. Toch hoef je een nalatenschap niet altijd te accepteren. Er zijn drie mogelijkheden met betrekking tot het aanvaarden van de nalatenschap.

1. Zuiver aanvaarden
   De erfgenamen die de nalatenschap zuiver aanvaarden worden aansprakelijk voor alle baten maar ook voor alle schulden, ook als deze de bezittingen overtreffen.
2. Verwerpen
   Door een nalatenschap te verwerpen, dus niet te aanvaarden, hebt u geen recht meer op de bezittingen van de overledenen. Tegelijkertijd bent u ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden.
3. Beneficiair aanvaarden
   Met een beneficiaire aanvaarding wordt de nalatenschap aanvaard maar kunnen de schulden niet op het eigen vermogen van de erfgenamen worden verhaald.

De basis
Bovenstaande informatie geeft enkel een basisoverzicht van het Nederlands recht m.b.t. nalatenschappen. De eerste vraag die je jezelf moet stellen als je te horen krijgt dat je tot (mede-)erfgenaam of legataris bent benoemd is óf je de nalatenschap wilt aanvaarden. Het aanvaarden van een legaat kan eigenlijk altijd wel. De enige vraag hierbij is of het gouden horloge niet al eens per ongeluk door neef of nicht mee naar huis is genomen. Bij het aanvaarden van een nalatenschap bij een benoeming tot (mede-)erfgenaam is het raadzaam om er wat langer over na te denken.

De oplossing is vaak het beneficiair aanvaarden van een nalatenschap, dan weet je zeker dat je niet met onverwachte schulden komt te zitten. 

Wijzer Nalaten
Wil je meer weten over nalatenschappen, bijvoorbeeld bij hertrouwen of een echtscheiding? Of wil je meer informatie over het levenstestament of de taken van een executeur? Vraag dan vrijblijvend de Wijzer Nalaten aan. Deze brochure wordt eens per jaar door ons uitgegeven met daarin actuele vraagstukken én inclusief Nederlands basisrecht. Een mooi naslagwerk voor de fondsenwerver of voor privé gebruik. 

Digitaal de Wijzer Nalaten lezen kan natuurlijk ook. 

Voor vragen kun je ook contact op nemen met één van onze juristen